مسلمانان جهان درسال 148 هـ ق، هدیه ای بزرگ و الهی را دریافت نمودند و آن میلاد هشتمین حجت خدا بود، نام مبارکش علی، لقب مشهور آن حضرت، رضا و کنیه معروف ایشان، ابوالحسن است. پدر بزرگوارش، امام موسی بن جعفر(ع)، هفتمین امام شیعیان و مادر آن حضرت بانویی پاکدامن و پرهیزکار به نام تکتم که بعدها طاهره نامیده شد. همسر مکرمه حضرت رضا علیه السلام اُمّ ولًد مادر امام جواد (ع) است.
نسب امام رضا(ع)
او علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی ابی طالب(ع) هشتمین امام اهل بیت است، که در مدینه متولد شده، و در طوس وفات یافته است.
ولادت و شهادت امام رضا(ع)
درتعیین ماه و سال تولد آن حضرت، اختلاف زیادی وجود دارد، همچنان که در ماه و سال شهادت آن امام بزرگوار نیز اختلاف است، و تفاوت این اقوال هم کم نیست، و در برخی از آنها از پنج سال بیشتر است، و چون آنچه در این باره گفته اند، درهم و آمیخته است، و تعیین قول صحیح دشوار می باشد، لذا بدون این که یکی از این اقوال را اختیار و در این جا ذکر کنیم، همه آنها را از نظر خوانندگان می گذرانیم، زیرا در بررسی و استقصای قول صحیح، و اقامه دلیل برای اثبات صحّت آن، فایده مهمّی مترتب نیست.
تولّد آن حضرت درمدینه در روز پنجشنبه یا جمعه 11 ذی الحجّه، یا ذی القعده، یا ربیع الاول سال 148 یا 153 هـ اتفاق افتاده است.
درتعیین ماه و سال شهادت آن حضرت، اختلاف زیادی وجود دارد. شهادت آن بزرگوار، آخر ماه صفر، و به ظن قوی قول شیخ صدوق که وفات آن امام را درسال 203 ذکر کرده است، و این همان سالی است، که مأمون به سوی عراق رهسپار شده است، و این که وفات آن حضرت سال206 بوده، قطعاً صحیح نیست زیرا مأمون در سال 204 وارد بغداد شده، و مسلم است که وفات امام(ع) درهنگامی واقع شده که او راهی سفر بغداد بوده است.
مادر امام رضا(ع)
در مورد نام مادر امام هشتم(ع) اختلاف بسیاری است، گفته شده که نام مادر آن حضرت، خیزران بوده است و برخی أروی گفته اند، که ملقب به شقراء نوبیه بوده است، و بعضی نام مادرش را نجمه دانسته اند، که کنیه اش ام البنین بوده است و برخی سکن نوبیه گفته اند، و نیز گروهی نام مادر آن حضرت را تکتم نوشته اند، و شاید این دسته به آنچه در شعر یکی از مدیحه سرایان آن حضرت آمده است، استناد جسته اند:
ألا إن خیر الناس نفساً و والداً و رهطاً و أجداداً، علی المعظم
اتتنا به للعلم و الحلم ثامناً إماماً یؤدی حجه الله (تکتم)
فرزندان امام رضا(ع)
در شماره و اسامی فرزندان امام(ع) نیز اختلاف است، گروهی آنها را پنج تن پسر و یک دختر نوشته اند، به نامهای محمد قانع، حسن، جعفر، ابراهیم، حسین و عایشه.
سبط بن جوزی در تذکره الخواص، آنان را چهار تن، که با حذف حسین، به شرحی که ذکر شده نام برده است، اما شیخ مفید براین باور است، که امام هشتم(ع) را، فرزندی جز امام محمد جواد(ع) نبوده است، و ابن شهرآشوب و طبرسی در اعلام الوری، نیز بر همین اعتقاد می باشند، و اما درکتاب العدد القویه تعداد فرزندان آن حضرت دو فرزند پسر، به نامهای محمد و موسی، ذکر شده است و آنچه درکتاب قرب الاسناد آمده است، این قول را تقویت می کند، و آن این است که بزنطی به امام هشتم (ع) عرض کرد، درچند سال پیش پرسیدم که جانشین شما کیست؟ فرمودید فرزندم، و در آن روز فرزند نداشتید، و اکنون خداوند به شما دو فرزند عطا فرموده است، کدام یک از این دو جانشین شماست؟ در عیون اخبار الرضا آمده که امام دختری به نام فاطمه داشته است.
اکنون ما در این صدد نیستیم، که دقیقاً شماره و نام فرزندان آن حضرت را، بررسی و تعیین کنیم، ولی نظر شیخ مفید را که ذکر شد ترجیح می دهیم، و آنچه از نظر ما محقق است این است که امام هشتم(ع) فرزندی جز امام محمد جواد(ع) نداشته، و آنچه غیر از این گفته شده، به ثبوت نرسیده است، و خداوند به حقیقت حال داناتر است.

منبع : نسيم رضوان

نوشته شده توسط جواد در جمعه 17 آبان1387 |

 


دوران امامت امام صادق ع را مي توان دوره شكوفايي علمي و فرهنگي جامعه اسلامي و بويژه جامعه شيعي ناميد. عوامل و زمينه هاي موجود در اين دوره شرايط مناسبي را براي ترويج و بسط و گسترش انواع علوم ديني و غير ديني در جامعه مسلمانان پديد آورد كه در اين ميان امام صادق ع با ايجاد نهضتي علمي توانست حركت عظيمي را در حيات اجتماعي مسلمانان آغاز و پايه ريزي كند. به واقع آن حضرت با تاسيس دانشگاهي بزرگ توانست آثار بزرگي را توليد و شاگردان مبرزي را تربيت كند كه بركات آن همواره در دنياي اسلام باقي بماند.
    با نگاهي به سخنان و نوشته هاي علماي بزرگ مسلمان اعم از شيعه و سني مي توان نخست به عظمت شخصيت علمي آن حضرت و ثانيا نهضت علمي و فرهنگي اي كه امام صادق(ع) راه اندازي كرد، پي برد. اين مقاله برخي از زواياي اين نهضت علمي و جايگاه بي نظير آن در دنياي اسلام را بررسي كرده است.
    شيخ مفيد كه از علماي بزرگ شيعه محسوب مي شود درباره نهضت علمي امام صادق ع مي نويسد: به قدري علوم از آن حضرت نقل شده كه زبانزد مردم گشته و آوازه آن همه جا پخش شده است و از هيچ يك از افراد خاندان او، به اندازه او علم و دانش نقل نشده است. ( الارشاد، شيخ مفيد، ص 270)
     در مجالس درس آن حضرت علاوه بر پيشوايان مذاهب فقهي مانند ابوحنيفه و مالك، فلاسفه و طلاب علوم فلسفه از مناطق دور دست حاضر مي شدند و حسن بصري، موسس مكتب فلسفي بصره و واصل بن عطا موسس مذهب معتزله از شاگردان آن حضرت بودند. ابوحنيفه پيشواي مشهور فرقه حنفي كه خود در محضر امام صادق ع تلمذ كرده درباره آن حضرت مي گويد: من دانشمند تر از جعفربن محمد نديده ام. (سيره پيشوايان در آينه تاريخ، مهدي پيشوايي ص 96 و 97)
    محمد شهرستاني صاحب كتاب معروف الملل و النحل كه از فلاسفه و متكلمين بزرگ اهل سنت است، درباره عظمت و جايگاه علمي امام صادق ع مي گويد: او علمي جوشان و در حكمت ادبي كامل داشت، انساني فوق العاده زاهد و باتقوا بود و از شهوات پرهيز داشت و در مدينه بر دوستان خود اسرار علوم را افاضه مي كرد و غرق در بحر معرفت و علوم بود. ( سيري در سيره ائمه اطهار، شهيد مطهري، ص 132)
    ميرعلي هندي از علماي معاصر اهل سنت نيز درباره نقش امام صادق ع در نهضت علمي كه آن دوره در جامعه اسلامي اتفاق افتاد، مي گويد: انتشار علوم در آن زمان كمك كرد فكر ها آزاد شوند و پابند ها از فكر ها گرفته شد. مناقشات فلسفي و تعقلي در تمام جوامع اسلامي عموميت پيدا كرد و نبايد فراموش كنيم آن كسي كه اين حركت فكري را در دنياي اسلام رهبري كرد، نواده علي بن ابيطالب ع، همان كه به نام امام صادق معروف است، بود. او مردي بود كه افق فكرش بسيار باز بود و فوق العاده به علوم زمان خودش توجه داشت و در حقيقت اول كسي است كه مدارس علوم عقلي را در دنياي اسلام تاسيس كرد. (سيري در سيره ائمه اطهار،شهيد مطهري ص 135)
    بديهي است شرايط موجود در آن عصر، زمينه را براي فعاليت علمي و فرهنگي بيش از پيش اهل بيت ع فراهم كرده و اوضاع سياسي و اجتماعي آن دوره در اين زمينه بسيار اثرگذار بود.....
ادامه مطلب